ભારતના બંધારણમાં આર્ટિકલ-૩૯ મુજબ રાજ્યમાં રહેતા તમામ લોકો માટે આરોગ્ય અને તંદુરસ્તી માટેની જોગવાઇ કરવાની રહે છે. સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય એકતાના મુખ્ય સંદેશ સાથે ભારતમાં સૌ પ્રથમ ૧૯૮૨ માં તામિલનાડુમાં મધ્યાહન ભોજન આપવાની શરૂઆત કરવામાં આવી. જ્યારે ગુજરાતમાં તેની શરૂઆત ૧૯મી નવેમ્બર, ૧૯૮૪થી કરવામાં આવી. નામદાર સુપ્રિમ કોર્ટના આદેશ અનુસાર મધ્યાહ્ન ભોજન યોજનાને ફરજિયાતપણે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછા ૨૦૦ દિવસ બાળકોને ભોજન આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું. જે અંતર્ગત સરકાર હસ્તકની પ્રાથમિક શાળાઓમાં આ યોજના શરૂ કરવામાં આવી. નેશનલ પ્રોગ્રામ ઓફ ન્યુટ્રિશન સ્કીમ ઓફ એજ્યુકેશન હેઠળ આ યોજના કાર્યરત છે.
મધ્યાહ્ન ભોજન યોજના ના હેતુઓ
- કુપોષણની સમસ્યાનો ઉકેલ
વિદ્યાર્થીઓના આરોગ્ય અને પોષણ મુલ્યોમાં વધારો કરવો.
ગરીબ બાળકોને શાળામાં આવતા પ્રોત્સાહન આપવું.
બાળકોના ડ્રોપઆઉટ દરમાં ઘટાડો કરી હાજરીમાં વધારો કરવો.
બાલ્યાવસ્થાથી જ બાળકોમાં સામાજિક અને રાષ્ટ્રીય એકતાનું જોડાણ ગ્રામ્ય કક્ષાએ રોજગારીની તકો પુરી પાડવી.
પરોક્ષ રીતે રાજ્ય તેમજ રાષ્ટ્રમાંથી ગરીબી દુર કરવી.
મધ્યાહન ભોજન સામગ્રી ની લેટેસ્ટ વિગતો
| વસ્તુ | ધો .1 થી 5 | ધો .6 થી 8 |
| અનાજ ઘઉં ,ચોખા | 100ગ્રામ /50 ગ્રામ | 150 ગ્રામ |
| દાળ -કઠોળ | 20 ગ્રામ | 30ગ્રામ |
| શાકભાજી | 50 ગ્રામ | 75 ગ્રામ |
| ખાદ્યતેલ | 10 ગ્રામ | 10 ગ્રામ |
| મીઠું મસાલા | જરૂરિયાત | મુજબ |
મધ્યાહન ભોજન અગત્ય ની માહિતી
- ગુજરાત માં મધ્યાહન ભોજન 1984 માં શરુ થઇ . ત્યારે મુખ્યમંત્રી માધવસિંહ સોલંકી હતા .
- ભારત માં સૌ પથમ તામિલનાડુ માં 1982 માં શરૂઆત થઇ. .
- ભારત માં 1995 માં ચાલુ થઇ (.1995 સુપ્રીમ કોર્ટ ના ચુકાદા થી થઇ. .
- ભારત માં ફરજીયાત અમલ 2001 માં.
- હાલ નવું નામ .PM POSHAN ગુજરાતી અર્થ – પ્રધાન મંત્રી પોષણ શક્તિ નિર્માણ
- ઓછા માં ઓછા 200 દિવસ મધ્યાહન ભોજન આપવું.
- મધ્યાહન ભોજન ન આપી શકાય તો 3 કિલો અનાજ આપવું .
મધ્યાહન ભોજન યોજના માળખું
| શિક્ષણ ખાતું |
| કમિશનર (MDM) |
| જોઈન્ટ કમિશ્નર | કલેક્ટર /મ્યુન્સિપલ કમિશ્નર |
| આસી.કમિશ્નર (અમલીકરણ ) | ડેપ્યુટી કમિશ્નર /મ્યુન્સિપલ કમિશ્નર |
| મામલતદાર | નાયબ મામલતદાર ઇન્ચાર્જ |
| એકાઉન્ટ ઓફિસર | નાયબ મામલતદાર એકાઉન્ટ |
| રિચર્સ ઓફિસર | નાયબ મામલતદાર ઇન્સ્પેક્ટર |
| નાયબ મામલતદાર | નાયબ જિલ્લા પ્રાથમિક શિક્ષણાધિકારી |
| સંચાલક ,શાળાઓ |
NEP -2020 આ યોજનાના લાભ :
- આ યોજના હેઠળ બાલવાટિકા થી 8 ધોરણ સુધીના વિદ્યાર્થીઓને શાળામાં બપોરનું ભોજન અને નાસ્તો મફત આપવામાં આવે છે. જો શાળામાં રસોઈની વ્યવસ્થા ન હોય તો દરેક લાયક વિદ્યાર્થીને 3 કિલો અનાજ દર મહિને આપવામાં આવે છે.
- આ યોજના હેઠળ એ વિદ્યાર્થીઓ લાયક ગણાશે જેઓની શાળાના દિવસોની 80 ટકા હાજરી જરૂરી.છે
મધ્યાહન ભોજન અગત્યના પ્રશ્ન
👉1. મધ્યાહન ભોજન કેટલા દિવસ આપવું ?
- 200
👉2. MDM ન આપી શકાય તો કેટલું અનાજ મળે ?
- 3 કિલો અનાજ
👉3. ધોરણ 1 થી 5 પ્રાથમિક નો 1 બાળક દીઠ કેટલું MDM અપાય છે ?
- કુલ વજન 180 ગ્રામ
👉4. ધોરણ 6 થી 8ઉચ્ચ પ્રાથમિક નો 1 બાળક દીઠ કેટલું MDM અપાય છે ?
- કુલ વજન 265 ગ્રામ
Pradhanmantri poshan Shakti Nirman Yojana ➖ pm poshan
- ✅ભારત સરકાર દ્વારા સપ્ટેમ્બર 2021 માં શરૂ કરવામાં આવી હતી.
- ✅ અગાઉ આ યોજનાનું નામ મધ્યાન ભોજન યોજના હતું.
- ✅ કેન્દ્રની રાજ્ય સરકારનો સહયોગ :: નાણાકીય અનુપાત 60:40 ( કેન્દ્ર રાજ્ય )90 :10➖ ઉત્તર પૂર્વ હિમાલય વિસ્તારો માટે
➡️ યોજનાની વિશેષતાઓ
- પ્રી પ્રાઇમરી બાળકો આંગણવાડી ક્લાસ વન ની પણ ભોજનમાં સમાવિષ્ટ કરાયા છે
- દૂધ અને માઈક્રન્યુટ્રીન્સ ઉમેરો ની દિશામાં પ્રયાસ
- પીએમ પોસન પોર્ટલ મારફતે ડિજિટલ મોનિટરિંગ
- Dbt ➖ direct benefit transfer રસોઈખર્ચ નું સીધો ભૂગતાન
- શાળામાં જ કિચન ગાર્ડન શાળામાં શાકભાજી ઉગાડવી
- ભાગીદારી સમુદાયની ભાગીદારી વધારવામાં આવી છે
- ✅mdm app અને pm poshn dashboard દ્વારા રોજિંદા આકલાવ ઓનલાઈન રિપોર્ટ થાય છે
મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલ સાહેબ કર્મચારી હિતલક્ષી વધુ એક નિર્ણય “મુખ્યમંત્રી પૌષ્ટિક અલ્પાહાર યોજના” શરૂ કરવાનો નિર્ણય રાજ્ય સરકારે કર્યો છે.
“મુખ્યમંત્રી પૌષ્ટિક અલ્પાહાર યોજના” શરૂ કરવાનો નિર્ણય રાજ્ય સરકારે કર્યો છે.
- 🔅 રાજ્યની સરકારી અને ગ્રાન્ટ ઇન એઈડ પ્રાથમિક શાળાઓના બાલવાટિકાથી ધોરણ ૮ સુધીના વિદ્યાર્થીઓને પી.એમ. પોષણ યોજનામાં આપવામાં આવતા બપોરના ભોજન ઉપરાંત આ યોજના અંતર્ગત પૌષ્ટિક અલ્પાહાર આપવામાં આવશે.
- 🔅 આ નવી યોજનાનો લાભ ૩૨,૨૭૭ શાળાના અંદાજે ૪૧ લાખ વિદ્યાર્થીઓને થશે.
- 🔅 આ યોજના અંતર્ગત, સપ્તાહ દરમિયાન ખાંડેલા સીંગદાણા સહિતની સુખડી, ચણા ચાટ, મિક્સ કઠોળ તથા શ્રી અન્ન(મીલેટ)માંથી બનાવેલી ખાદ્યસામગ્રી અલ્પાહાર સ્વરૂપે અપાશે.
- 🔅 આ હેતુસર મટીરીયલ કોસ્ટ માટે રૂ. ૪૯૩ કરોડ તથા પૌષ્ટિક અલ્પાહાર તૈયાર કરવાની વધારાની કામગીરી માટે માનદવેતન ધારકોને ૫૦ ટકા માનદવેતન વધારા માટે રૂ. ૧૨૪ કરોડ મળીને “મુખ્યમંત્રી પૌષ્ટિક અલ્પાહાર યોજના” માટે સમગ્રતયા વાર્ષિક રૂ. ૬૧૭ કરોડનો વધારાનો ખર્ચ રાજ્ય સરકાર ભોગવશે.
- 🔅 તદ્અનુસાર, પી.એમ. પોષણ યોજનાના માનદવેતનધારક સંચાલકને હવે રૂ. ૪૫૦૦નું માસિક માનદવેતન, ૨૬ કે તેથી વધુ વિદ્યાર્થીઓ ધરાવતી શાળાઓના કૂક કમ હેલ્પરને માસિક રૂ. ૩૭૫૦ તથા નાની શાળાઓ માટે વધારાના સ્ટાફ-હેલ્પરને માસિક રૂ.૧૫૦૦ માનદવેતન આપવામાં આવશે.
- 🔅 પૌષ્ટિક અલ્પાહાર આપવાનો નિર્ણય કરનારું ગુજરાત દેશનું અગ્રીમ રાજ્ય છે. વિદ્યાર્થીઓના સુપોષણ માટે આ યોજના ખૂબ મહત્ત્વની સાબિત થશે.
PRASHST (Pre Assessment Holistic Screening Tool) APP
